Jolas heuristikoa

Jolas Heuristikoa, 0-3ko eskolan garatzen da, 12 hilabetetik 20-24 hilabeteetara

hain zuzen ere. Talde txikian egiteko jolasa da. Haurren bapateko ekintzak erabiltzen

dira jolasean. Era berean, pentsamendua, hizkuntza, erlazio pertsonalak eta haurren

ekintzak estrukturatzen laguntzen du. Bi fase ditu: lehendabizikoan, haurrek materiala

aztertzen dute eta objektu batzuk besteekin konbinatzen dituzte. Bigarrenean aldiz,

hezitzaileak gidaturik eta era antolatu batean, haurrek materiala jasotzen dute. Hala

eta guztiz ere, aipatu behar da jolas heuristikoak ez dituela normalean eskolan egiten

diren gainontzeko ekintzak alde batera uzten.

Materiala: hiru material mota daude, objektuak, edukiontziak eta poltsak.

Erabilera ludiko jakin bat ez duten objektuak erabiltzen dira, baina elkarren artean

konbinatzeko errezak direnak: naturatik jasotakoak, etxean, dendetan e.a.-etan

bilatutakoak, jokuarentzat espreski eginak edo erositakoak. Zenbat eta aukera

zabalagoa izan, orduan eta konbinazio handiagoak eskeini ahal izango dira.

Edukiontziak bere barnean edozein gauza gordetzeko prestatuak egon behar

dira: edukiera sakona, gogorrak eta haurrek errez erabiltzeko prestatuak.

Poltsak telazkoak izango dira eta irekigunea josita egotea komenigarria da

identifikatzeko errazagoa suerta dadin. Poltsek bi funtzio nagusi izango dituzte: jolas

materialak txukun gordeta izateko eta jokuak irauten duen bitartean, materialak jaso

ahal izateko.

Sesio baten garapena: sesio bakoitzaren hasieran, irakasleak jokua garatuko

den gela prestatuko du; erabiliko ez den material guztia alde batera utzi eta jolas

heuristikoan beharrezko izango den espazioa sortuko du. Hiru edo lau objektu mota

aukeratuko ditu. Poltsetatik objektu mota bakoitzeko unitateak atera eta edukiontziak

prestatuko ditu. Gelako lurrean, distantzi berdinera dauden bost puntu ezberdinetan

edukiontziak kokatuko ditu. Beste tokietan aukeratutako objektuak utziko ditu, poltsak

jaso egingo dituelarik.

Hezitzaileak haurraren garapenaren kontrola eraman behar du, hori

behaketaren eta apunteen laguntzaz egingo du. Lasaitasunez behatu behar du haurren

ekintza eta honen bidez taldearen ikuspegi globalaren ideia atera dezake. Bera gelako

aulki batean eseriko da, non hau, estrategikoki kokatua egongo den gelako ikuspuntu

osoa hartzen duena eta, haurrek ere bera ikusteko arazorik izango ez dutena. Al duen

gutxien mugituko da, beharrezko kasuetan salbu. Behatzailearen rola hartuko du

haurrak konturatu gabe noski, eta segurtasuna emango du bere presentziarekin soilik.

Hezitzaileak zer behatu behar duen jakin beharra du, horregatik puntu edo

pauta batzuk kontutan izan behar ditu hala nola,

- kontzentraziorako kapazitatea,

- jolasean parte hartzen duen,

- materialak nahasten dituen edota aspertzen den,

- jasotzeko garaian parte hartzen duen ,

- iniziatiba duen,

- jolaserako giro lasaia eta isilezkoa mantentzen duen,

- beste haurren presentzia onartu eta errespetatzen duen.

- ...

Haurrak askatasun osoz ariko dira objektuekin jardunean, aztertzen eta

bakoitzak bere modura konbinatzen. Ondoren, gerta daitezkeen ekintza batzuk

aipatuko ditut:

ireki-itxi…

sartu-atera…

gehitu,pilatu…

jaurtiki…

banatu…

kolpatu…

itsasi…

biratu arazi…

poteari dagokion tapa aurkitu…

etab.

Bigarren zatian, objektuak jasotzen dira. Haurrek lurrean dauden objektuak hartu

eta bakoitza dagokion poltsan sartuko dituzte irakaslearen laguntzaz. Atal honetan,

helduen lana da haurren zereginaren nondik norakoa bideratzea. Haurren

mugikortasuna lantzen du, objektu gehienetarako toki batetik bestera joateko ekintza

burutu beharko baita. Pentsamendua estrukturatzen lagunduko die objektu bakoitza

dagokion poltsan sartzeko sailkatzen dituztenean. Hasierako zatian ez bezala, non

helduak begirale ixilaren rola betetzen zuen, oraingoan bere hitzek haurren ekintzak

zuzenduko ditu.

Familiaren laguntza eta inplikazioa ere garrantzitsua dela azpimarratu behar

dugu bai materiala lortzeko garaian, bai ideia berriak emateko garaian ere.

Hezitzaileok gonbidapena luzatuko genieke.

Saio hauek astean bi aldiz egitea komenigarria litzateke eta 20-30 minutuko

iraupena izango dute. Iraupena malgua izango da, haurren jarreraren arabera. Haurrak

aspertzen hasten badira edota interesa galdu dutela jabetu bagara, saioa bukatutzat

emango dugu. Gustura ari badira aldiz, pixka bat luzatu daitezke baina, jasotzerako

orduan ere gustura arituko direla ziurtatuz.

Teoria hau guztia alde batera utziaz eta praktikan pixka batean murgilduz, zera

aipatu behar da, haurrei eskeintzen dizkiegun materialak funtsezko garrantzia dutela.

Hau da, kontutan izan behar dugu zein material eskeintzen dizkiegun, berauek egokiak

diren, kopuruak nahikoa diren, ditugun helburuak lortzeko bat datozen...

Jolas honekin hartueman gehiago izan dudanean “arazotxo” batetaz ohartu

naiz: hasiera batean haurrei jolas hau aurkezten diezunean, oso arretatsu eta

kontzentratuta egoten direla, dena berria baita beraientzat. Baina denbora iragan ahala

zeraz konturatzen zara, haurrak aspertzera iritsi daitezkeela beti material berdina

manipulatzeaz edo esperimentatzeaz. Beraz, maiztasun batez materialak aldatu egin

behar dira, haurrak aspertzen hasiak direlako, motibaziorik sortzen ez dielako edota

interesa beste leku batean jarria dutelako...

Aurreko argazkietan ikusten den bezala, batzuetan haurrak ez dute eskeinitako

materialarekin interes handirik agertzen, hau aspertzearen seinale garbi bat izan

daiteke. Beraz, beste aukeren bila joaten dira, txirristara, sukalde txokora; gertatu ohi

izan da ere haurrek beste nonbait izatea euren interesa une horretan. Adibide bat

jartzearren, azkeneko argazkian argi ikusten da egun horretako kazkabarra saioak,

normala den bezala, askoz ere interes handiagoa zuela jolas heuristikoak baino....

honekin zera esan nahi dut, badaudela egoera batzuk kontrolaezinak direnak, ez

daudenak hezitzailearen esku, beraz, normala den bezala, beti ere ez da batek nahi

lukeen bezain ongi ateratzen jolasa hau, haurrei arreta beste zerbaitek edo norbaitek

sortarazten dienean behintzat.

Manipulatzeaz aspertu diren egoeren aurrean soluziorik onena materialaren

aldaketa da, interes berriak piztea, esperientzi berriak eskeintzea...

Gerta daiteke ere haur batzuei material mota batek bere textura edo taktua,

itxura, ... e.a-engaitik ez erakartzea, adibidez Telmok ez du inoiz zapiekin jolasten,

seguruenik ez zaio taktua gustatzen...

Hala eta guztiz ere garrantzitsua da jolasa noiz amaitu behar den jakitea.

Haurrei ez zaie sekulan jolas honetara jolastea behartu behar, beraz, taldea oso

motibatuta ez dagoenean, bigarren fasera pasatzea komenigarria da, hau da, material

bakoitza bere zakuan jasotzearena. Geroz eta arrakasta gutxiago baldin badu jolasak

astean bi egunetan burutu ordez, astean behin burutzera pasa beharko litzatekeela

uste dut.

Bideo interesgarriak

JOLAS MOTAK

Hainbat eratan sailkatu daitezke jolasak, adinaren arabera, aplikatzen diren egoeraren arabera, lortu nahi den helburuaren arabera... Nire ustez oso garrantzitsua eta erabilgarria da hezitzaileentzako jakitea egoera bakoitzean ze jolas erabili daitekeen talde guztiak ez direlako berdinak eta horri egokitu beharra da. Horretarako jolas mota ugari aurkitu daitezke.

Aplikatu nahi den egoeraren arabera jolas mota ezberdinak daude:

1. Aurkezpen eta ezagupen jolasak: Hauek talde batean umeak ezagutzen ez direnean egiten dira, hauek jolas moduan aurkeztuko dira haien buruak aurkezteko eta elkar ezagutzeko. Era horretan, beste umeak haien izena, zaletasunak eta bestelako gauzak ezagutu dezakete. 

2. Baieztapen jolasak: Hauek bakoitzaren nortasuna taldean finkatzeko egiten dira.

3. Konfidantza jolasak: Jolas hauek, hitzak esaten duen bezala, besteengan konfidantza sortzeko edo handitzeko aproposak dira.

4. Komunikazio jolasak: Jolas hauek gorputz komunikazioa lantzeko egiten dira., oso garrantzitsua baita adierazpen korporala. Adibidez, mimikaren bidez jolasen bat egin daiteke.

5. Kooperazio jolasak: Jolas hauetan taldeak helburu zehatz bat du eta guztiontzako berdina izango da, taldeak ahalegin guztiak ipini beharko ditu helburu hori lortzeko.

6. Arazoen jolasak: Taldeak arazo bat konpondu beharko du.

7. Distentzio jolasak: Jolas hauek energia askatzeko egokiak dira. Horregatik, umeen artean arazoren bat dagoenean edo giro txarranabaritzen denean jolas hauek oso aproposak izaten dira.

JOLASAREN BALIOA PEDAGOGIAN

JOLASA ETA HEZKUNTZA FISIKOA


Jolasak hezkuntzarako duen balioa pertsonaren garapen integrala zenbateraino laguntzen duen begiratuz neur daiteke.


Unibertsala da jolasak haurrengan duen zirrara eta pertsonalitatea garatzeko eskaintzen duen laguntza.


Jolasaren balio pedagogikoaren oinarria, bat-batekoak eta inkontzienteak diren mugimenduak eginez, haurrak gorputz-heziketa jasotzean datza; horrez gain, funtzio psikikoen orekatzaile eta suspergarria da. Jolasaren helburuek, gainera, funtzio organiko, intelektuan eta moralen garapenari erantzuten diote. Esaterako, jolasak indarra, malgutasuna, iraupena, oreka eta beste zenbait jartzen ditu jokoan; adimenaren aldetik, berriz, behaketa, arreta, memoria, irudimena eta adimenaren beste zenbait alde; horrez gain, begirunea, adiskidetasuna, kiroltasuna eta horien antzeko koalitate moralak hezitzen ditu.


Jolasaren bilakaerak haurraren gaitasunekin bat joan behar du. Lehen aroan jolas libreak du nagusitasuna: jolas mota honek ez du araurik edo mugarik eta haurraren ekimena indartuko du; ondoren, jolas gidatuago eta konplexuagoen sasoia dator, haurrak bete behar dituen arauak eta eskakizun fisiko handiagoak dituzten jolasena; azkenik, arau eta kodifikazio aldetik konplexuak diren jolasak datoz, gerora kirolean izango direnen antzeko arauekin.

JOLASEN GARRANTZIA

 JOLASA, HAURRAREN GARAPENERAKO TRESNA

Helduen ustez, jolasa elementu oso garrantzitsua da haurraren garapenean. Jolasa haurraren gorputz hazkuntdean elementu oso inportante bat da. Haurrak mugimenduekin, bere giharra eta gainontzekoak martxan jartzen ditu. Honez gain, errealaren kontzientzia hartzen doa, ekintzan inplikatzen da eta arrazonamendu eta ezaguerak lantzen doa.

Jolasa ezin da hezkuntzatik aldendu, horrek garapenerako tresna baliagarri bat baztertzea suposatuko lukelako. Horregatik, hezitzaileak ziurtatu behar du umearen jarduera bere heziketa eta ikasketa-prozesurako bide nagusia dela, izan ere ekintza eta saiakuntzaren bidez haien interesak eta motibazioak adierazi ditzakete; gainera objetu, harreman...eta abarren propietateak aurkitu ahal dituzte.

Beraz, jolasek gauzak aurkitzen eta esperimentatzen laguntzen dute. Haurrak distantzia eta espazioa kalkulatzen ikasten du, objetuak edo jostailuak manipulatuz, euren forma, neurri, tenperatura eta bestelako elementuez ohartzen da. Baita pensamendua ordenatzen ere laguntzen digu jolasak. Haurra denboran kokatzen da, espazioaren nozioak jasotzen ditu, bere hipotesi propioak frogatzen ditu eta bere ezagutza lantzen doa.


Orduan, hezitzailearen papera jarduera eta esperientzien burutzapena erreztea izango da. Haurren motibazioa, interesak eta beharrak kontutan izanda; eta horrela haien garapen eta ikasketetan lagunduko die.
Jolasak ondoko ezaugarri hauek ditu:

• Librea. Ezin da inor jolasean parte hartzera behartu, jolasak bere izaera galduko ez badu.
• Mugatua. Aldez aurretik zehazturiko mugak ditu espazio eta denbora aldetik.
• Arautua. Jolaseko arauek azabatu egiten dituzte, denbora baterako, bizitza arrunteko legeak, eta berak bihurtzen dira jolasak dirauen bitartean lege bakar.
• Baliabide sortzaile bat da, bai zentzu fisikoan (garapen sensoriala, motorra, muskularra, koordinazio psikomotriza) zein mentalean, umea bere gaparanean zehar bere imaginazio, originaltasun eta asmatzeko gaitasunak lantzen doa.
• Giza balorea du, laguntzeko eta kooperatzeko ohiturak sortzen ditu; egoera errealetara eramaten ditu eta beraz, munduaren ideia edo ezagupen erreal bat erakusten die.
• Adierazpen afektibo ebolutiborako bide bat da. Horregatik bai psikologoak zein hezitzaileak erabilitako tresna da.
• Ikasketa-prozesua erraztu dezakeen tresna da.

Jolasen ezaugarriak

Ikertzaile gehienek hainbat ezaugarri nagusiak jasotzen dituzte, ondorengo lerroetan aipatuko ditut.


1.-Jolasa librea da.

2.-Jolasak plazerra sortzen du.

3.-Jolasak aktibitatea dakar.


4.-Jolasa jaiotzen garenetik ematen da, eta haurtzaroaren berezko aktibitate bezala identifikatzen dugu.


5.-Jolasaren plazerra jardueran bertan datza eta ez emaitzetan.


6.-Jolasak ekintzak organizatzen ditu era propio eta espezifiko batean.


7.-Jolasaren bitartez errealitatearekiko interakzioa ematen da.


8.-Jolasak, estrategiak konpontzeko garapena bultzatzen du.


9.-Jolasak sozializazioa laguntzen du.


10.-Jostailuak eta material ludikoak ez dira behar-beharrezkoak.


11.-Jolasak denboran eta espazioan mugatutak daude.


12.-Jolasa baliabide osomotibatzailea da.

Zer da jolasa?

Jolasa, haurraren berezko bide naturala da giza garapena ahalbidetzen duten hainbat prozesu kognitibo, gorputzarenak, afektuzkoak eta sozialak abian jartzeko. Umeek jolasa behar dute ikasteko.

Zaila da jolasa zer den definitzea, baina jolas portaerak halakoak ez direnetatik ezberdintzeko aukera ematen duten elemantu bautzok aipa daitezke:
-Jolasa era askean eta berez sortzen da, jolasetatik at dauden interesen edo pertsonen eraginik gabe.

-Gozamena eragiten du berez. Ametsetan antzeko funtzioa betezen du, nahiak gauzatzeko mekanismo bezala.


-Jolas portaerak antolaketa berezia dauka, ez dago ezaugarri erasokorrik, aurpegi irribartsuak, mugimendu zehatzak.


-Poztasuna gauzatze berak eragiten du. Lotura dauka instituzko mekanismoekin, ikasi behar ez diren arauen araberakoa, berez sortzen direnen araberakoa dela dirudielako.


-Jolasa pertsonak jardueraren aurrean duen barne jardueraren arabera definitzen da, eta ez kanpoko jarduera edo errealitatearen arabera.


Umeek, jolasaren bidez, zentzuak (ukimena, ikusmena, entzumena,...) garatzen dituzte, pertsonak ezagutzen ikasten dute, besteekiko portaera eta errespetu-ohiturak berrenganatzen dituzte, irudimena eta fantasia lantzen dute, oroimena lantzen dute, eta abar. Jolasei esker, inguruarekin komunikatzen ikasten dute.